Dünya şekil olarak kutuplardan bastık ve ekvator üzerinden şişkin bir şekle benzer. Dünyanın şekli ise geoit olarak adlandırılır. Dünyanın şekli ve hareketlerinin sonuçları ile pek çok faktör meydana gelir. Bunlar şu şekildedir:
- Gece ve gündüz kuşakları oluşur
- Yerçekimi kutuplarda fazla ekvatorda az olarak görülür
- Güneş ışınlarının açısı ekvatordan kutuplara doğru gidildikçe azalış gösterir.
- Ekvatordan kutuplara doğru denizlerdeki tuzluluk oranı azalış gösterir
- Paralellerin boyu kutuplara doğru azalır
- Meridyenlerin arasında bulunan mesafe kutuplara doğru daralır
- Harita çizimleri üzerinde hatalar meydana gelir
- Çizgisel hız ekvatordan kutuplara doğru azalır
- Alacakaranlık süresi ekvatordan kutuplara doğru artış gösterir
Tüm gezegen ve yıldızlar dahil olacak şekilde uzayın tümü evren olarak adlandırılır. Samanyolu galaksisi üzerinde yer alan güneş kendi çekimi altındaki sekiz adet gezegen ve uyduları ile birlikte güneş sistemini meydana getirir. Güneş etrafında dönüp kendi ışığını bulundurmayan gökcisimleri de gezegen şeklinde adlandırılır. Dünyanın şekli ve hareketlerinin sonuçları ile mevsimler, dönenceler ve daha pek çok olay meydana gelir.
Dünya Venüs’ü Merkür’ün ardından güneşe en yakın üçüncü gezegen olarak bilinir. Dünyanın şeklinin uydularca gönderilmiş fotoğraflara bakıldığı zaman küresel bir hacme sahip olduğu gözlemlenir. Dünya tam olarak bir küre şeklinde tanımlanamaz. Kutuplar üzerinden Bask ve ekvator üzerine şişkin bir Geoit yapıya sahip olan dünyanın şekli kendi etrafında dönüşü esnasında oluşmuş olan merkez kaç kuvveti ile birlikte savrulma sonucu meydana gelmiştir. Dünyanın şekli ve hareketlerinin sonuçları ile pek çok farklı olay meydana gelir.
Dünyanın Hareketleri Ve Sonuçları
Dünyanın şekli ve hareketlerinin sonuçları farklı başlıklar altında incelenebilir. Dünyanın iki farklı hareketi bulunur. Dünyanın ilk hareketi günlük hareketi diğer hareketi de yıllık hareketi olarak adlandırılır. Dünya ekseni etrafında dönerken günlük hareketini tamamlar dünya güneş etrafında dönerken iste yıllık hareketini meydana getirir. Bu hareketlerin belirli bazı sonuçları bulunur.
Dünyanın Günlük Hareketi
Dünyayı iki eş parça üzerine bölen ve tam merkezinden geçmiş olduğu varsayılan hayali çizgiye eksen adı verilir. Eksenler kuzey ve güney arasından geçtiği düşünülmesi sebepli dünyayı ortadan ikiye böler. Dünya kendi ekseni etrafında tam bir türlü dönerek eksen hareketini oluşturur. Dünya eksen hareketini 24 saat içerisinde tamamlar. Dünya kendi ekseni çevresinde atmosfer ile birlikte dönmesi sebepli bu dönüş canlılar tarafından hissedilemez. Dünyanın kendi ekseni etrafında dönmesi ile birlikte bu hız en fazla ekvatorda görülür. Kutup bölgesinde ise eksen hızı sıfır olarak ölçülür.
Dünyanın şekli ve hareketleri sonuçları olarak günlük hareket ile birlikte güneş doğudan doğup batıdan batar. Gün doğumu doğuda erken başlıyorken erken biter. Batıda ise gündoğumu için tam tersi söz konusudur. Bununla birlikte doğuda bulunan herhangi bir noktanın yerel saati batıya kıyasla daha ileride olarak belirlenir.
Dünyanın Güneş Etrafındaki Hareketi
Dünya güneş etrafında dönerek yıllık hareketini tamamlar. Dünyanın güneş çevresi üzerinde dönüş sağlarken izlemiş olduğu yol yörünge olarak adlandırılır. Yörünge diğer bir tanımı ile birlikte bir cismin başka bir gökcismi etrafında dönüş sağlarken izlediği yol olarak tanımlanır. Dünya kendi ekseninde dönerken bununla birlikte güneş etrafında da belirli bir yörünge üzerinde hareket sağlar. Dünyanın güneş çevresindeki dönüşü yıllık hareket şeklinde tanımlanır. Dünyanın güneş etrafında tamamladığı dönüş 365 gün 6 saat yani tam bir yıldır. Dünyanın yörüngesi eklips şeklinde tanımlanır. Dünyanın şekli ve hareketlerinin sonuçları olarak yıllık hareket ile birlikte mevsim süreleri eşit olmaz, şubat ayı 28 günlük süreyle devam eder ve gündüz süresi kuzey yarımkürede gece süresinden daha fazla olarak görülür.
Dünya Üzerindeki Eksen Eğikliği
Dünyanın şekli ve hareketlerinin sonuçları eksen eğikliği ile ilişkilidir. Dünyadaki yörüngenin dünya üzerinden geçmiş olduğu varsayılır. Dünya üzerinden geçti kabul edilmiş olan çizgi ekliptik olarak tanımlanır. Dünya yıllık hareketini tamamlarken ekvator ile yörünge düzlemi çakışık şekilde bulunmaz. Bu iki düzlemin arasında 23° 27 dakikalık 1 açı bulunur. Bu açıda eksen eğikliği şeklinde tamamlanır. Dünya üzerindeki eksen ekliptik düzlem üzerine tam olarak dik gelmez. Dünya ekseni ile ekliptik düzlem arası 66° ve 33 dakika, ekvator düzlemi ile eklektik düzlem arası ise sağdan sola doğru olacak şekilde 23° ve 27 dakikalık bir açı şeklinde tamamlanır.
Ekinoks Tarihleri
Dünyanın şekli ve hareketlerinin sonuçları ve de bununla birlikte eksene eğikliğine bağlı şekilde dört farklı gün ortaya çıkar. Bugünler mevsimlerin başlangıcı olarak da tanımlanır. Dünyanın şekli ve hareketlerinin sonuçları arasında olan eksen eğikliği ile birlikte 21 Mart, 23 Eylül, 21 Aralık ve 21 Haziran tarihleri meydana gelir. 21 Mart ve 23 Eylül tarihlerinde gece gündüz eşitliği yani ekinoks, 21 Aralık ve 21 Haziran tarihlerinde ise gündönümü tarihleri meydana gelir.
21 Mart; güneş ışınlarının ekvator üzerine dik açıyla geldiği bir tarihtir. Kuzey yarım küre üzerinde ilkbahar başlarken güney yarım küre üzerinde sonbahar mevsimi başlar. Dünyanın her bir noktasında gece ve gündüz eşit olur. Yine bu tarihte kuzey kutup noktası üzerinde altı ay gündüz güney kutup noktasında ise altı ay gece dönemi yaşanır.
21 Haziran tarihinde; güneş ışınlarının yengeç dönencesine dik açıyla gelmesi sonucu kuzey kutup dairesi üzerinde 24 saat gündüz ve güney kutup dairesi üzerinde 24 saatlik bir gece yaşanır. Dünyanın şekli ve hareketlerinin sonuçları ile kuzey yarım küre üzerinde yaz mevsimi görünürken güney yarım küre üzerinde kış mevsimi başlar.
21 Aralık tarihinde; güneş ışınlarının oğlak dönencesi üzerine dik açıyla gelmesiyle birlikte kuzey yarım küre de kış güney yarım küre değilse yaz başlarına meydana gelir. Kuzey kutup dairesi üzerine 24 saatlik gece yaşanırken güney kutup dairesinde ise 24 saatlik gündüz meydana gelir.
23 Eylül tarihinde; güneş ışınları ekvator üzerine dik açıyla gelir. Dünyanın her bölgesinde gece gündüz eşitliği yaşanır. Kuzey yarım küre üzerinde geceler gündüzlerden uzun olurken güney yarımkürede gündüzler gecelerden daha uzun şekilde yaşanır. Dünyanın şekli ve hareketlerinin sonuçları oluşan ekinoks tarihi ile kuzey kutup noktası üzerinde altı ay gece güney kutup noktası üzerinde ise altı ay gündüz dönemi başlar.
Daha fazla coğrafya ödevleri için kategorilerimize göz atmayı unutma!
Dünyanın Şekli Ve Hareketlerinin Sonuçları hakkında oldukça detaylı ve faydalı bir içerik yazdığımı düşünüyorum. Bu içerik hakkında tepki butonlarına tıklayarak değerlendirme yapabilir, yorum yaparak görüşlerinizi belirtebilirsiniz.
