Atmosfer yani diğer bir adıyla hava küre güneş sistemindeki diğer gezegenlerden farklı şekilde dünya çevresi ve canlı yaşamını imkan sağlayacak gaz tabakasıyla çevrili olarak bilinir. Yerçekiminin etkisi ile birlikte dünyayı saran gaz tabakası atmosfer olarak adlandırılır. İçerisinde meydana gelen tüm olaylar ise atmosfer olayları şeklinde tanımlanır. Atmosfer ve özellikleri pek çok farklı olaya sebebiyet verir.
Hava küre şeklinde de adlandırılan atmosfer üzerindeki gazlar %78 oranında azot, %21 oranında oksijen, %1 oranında ise diğer gazlar olarak sıralanır. Atmosferi meydana getiren gazlar Atmosfer üzerinde daima bulunup bulunamamaları ve miktarlarının farklı olmasına bağlı olarak farklı gruplarda incelenir. Atmosfer ve özellikleri bakımından bu katmanlar şu şekilde sıralanır:
- Atmosferde bulunan ve miktarı değişmeyen gazlar: Azot, neon, oksijen, helyum, kripton, argon, hidrojen, xenon
- Atmosferde sürekli bulunmayan gazlar: Ozon, amonyak, iyot, toz ve kükürtdioksit
- Atmosferdeki miktarı değişen gazlar: Karbondioksit ve su buharı
Atmosferin Dünyaya Faydaları
Saydam ve renksiz olarak bilinen atmosfer dünya için pek çok farklı yarar sağlar. Atmosfer ve özellikleri ise dünyaya şu şekilde yarar sağlar:
- İçinde bulunan hava ve su canlı yaşamını sağlar
- Hava olayları oluşur
- Güneş enerjisinden çok büyük bir bölümü tutulup yeryüzündeki aşırı ısınma engellenip bunun sonucunda yeryüzündeki enerjinin çok önemli bir bölümü tutularak yeryüzündeki ısı dengesini düzenlenir
- Güneşten gelen tüm zararlı ışınlar tutulup canlı yaşamında devamlılık sağlanır
- Güneş ışınları dağıtılıp gölgede kalan yerlerin karanlık ve soğuk olması engellenir
- Göktaşları parçalanıp dünyaya çarpması engellenir
- Ses veya görüntünün iletilmesini sağlar
Atmosfer ve özellikleri ile birlikte tüm bunlara ek olarak gökyüzü gündüz saatlerinde mavi, sabah ve akşam ise kızıl olarak görünür.
Atmosferin Katmanları
Saydam ve bununla birlikte renksiz bir gaz tabakası şeklinde tanımlanan atmosfer dikey yön üzerinde göstermiş olduğu sıcaklık değişimine göre birbirinden farklı tabakalar üzerine ayrılır. Atmosfer ve özellikleri içerisinde yer alan bu tabakalar ise şu şekilde sıralanıyor:
- Traposfer
- Stratosfer
- Mezosfer
- Termosfer
- Ekzosfer
Stratosfer katmanı troposferin üzerinde yer alıyor. 50 km’ye kadar uzanan katmandan sıcaklık ortalaması -55° civarında seyreder. Bu katman üzerinde yatay hava akımları görülür. Ozon tabakasının ise büyük bir kısmı bu katman üzerinde bulunur. Bu tabaka da güneşten gelen tüm zararlı ışınların yeryüzüne varmasına engel olur.
Mezosfer; katmanın stratosfer üzerinde yer alıp 80 km’ye kadar uzanır. Atmosfer üzerine giren göktaşları ise bu katman üzerinden yanarak yeryüzü üzerine gök taşlarının ulaşmasına engel olur.
Termosfer katmanı ise mezosferden sonra bulunan katman olarak adlandırılır. Katmanların arasındaki en sıcak katman olarak bilinen termosfer sıcaklığı yaklaşık olarak 1000-1650°C arasında değişim gösterir. Kutup ışınları ise bu katman üzerinden görülür. Haberleşme ve radyo sinyalleri de bu katman üzerinden iletilir.
Ekzosfer katmanı atmosferdeki en dış katmanı olarak bilinir. Ekzosfer katmanı üzerinde yerçekimi minimum seviyede görülür. Haberleşme uyduları ise bu katman üzerinden yerleştirilir. Üst kısmında keskin bir tabaka yer alması ve gazların seyrek olması bu katmanı diğer katmanlardan ayırıcı özellik gösterir.
Atmosfer ve Belirgin Özellikleri
Atmosfer ve özellikleri dünyayı çepeçevre sararak korumak ile birlikte canlı yaşamının devam etmesi adına önemli bir noktada yer alır. Hem yapısal hem de işlevsel olarak atmosferdeki pek çok farklı özellik dünya için büyük bir öneme sahip olur. Atmosferin en belirgin özellikleri şu şekilde sıralanır:
- Yer yüzünü bir örtü gibi sararak olası tehlikelere karşı canlı yaşamını korur
- Atmosfer %78 azot, %21 oranla oksijen %1 oran ile argon gazlı ile %1 oranda sudan oluşur
- Atmosfer dünyanın kütle yerçekimi ile birlikte çevresini sarar
- Atmosfer farklı isimler ile birlikte kilometrelerce kalınlık üzerine sahip katmanları bulunur
- Atmosferin her bir katmanı uzaydaki tehlikelere karşı dünyayı koruyucu özellik gösterir
Atmosfer öne çıkan özellikleri ile birlikte dünyanın en önemli korumasını sağlar. Özellikle de güneş ışınlarıyla birlikte meteorları tutması atmosferi dünya üzerindeki canlı yaşam adına önemli bir etmen olarak öne çıkarır.
Atmosfer ve özellikleri arasında yerini alan atmosfer katmanı yer yüzeyinden itibaren olacak şekilde 10.000 km’ye kadar ulaşır. Atmosferin kalınlığı ekvatordan kutuplara gidildikçe azalış gösteriyor. Bunun sebepleri ise şu şekilde sıralanır:
- Ekvator üzerinde yerçekiminin daha az olması
- Ekvator üzerinde ısınan havanın genleşip yükselme göstermesi
- Ekvator üzerinde merkezkaç kuvveti etkisi ile birlikte gazlarının dışarı doğru olacak şekilde savrulması
Atmosfer ve özellikleri arasında olan yoğunluk, bulunulan katmandan daha yüksek seviyelere çıkıldıkça azalış gösterir. Atmosfer üzerinde oranı değişen gazlar ise karbondioksit ve su buharı olarak sıralanır.
Atmosfer Ve Görevleri
Atmosfer ve özellikleri içerisinde yer alan atmosferin görevleri dünyadaki yaşamın güvencesi olarak öne çıkar. Dünyadaki vazgeçilmez en önemli yapı olarak bilinen atmosfer yerçekimi ile birlikte önemli yapı taşlarını oluşturur.
Atmosfer ve özellikleri arasında yer alan dünya ile birlikte dönme işlemi, ortaya çıkabilecek herhangi bir sürtünmeye karşı koruma özelliği gösterir. Bununla birlikte atmosferin görevleri arasında meteorolojik olayların görünmesine olanak sağlaması örnek verilebilir.
Troposfer, atmosferin en alt tabakası olarak bilinir. Bu katmanın kılınmayı sistem ortalama olarak 13 km şeklinde değerlendirilir. Atmosfer üzerinde bulunan gazların %75’i bu katman üzerinde yer alır.
Genel olarak atmosfer üzerinden yansıyan ışınlar ile birlikte ısınma sebepli bu katman yerden yükseldiği takdirde sıcaklık her 100 metrede bir 0,5°C şeklinde azalır. Su Atmosfer ve özellikleri içerisinde yer alan su buharının tamamı ise bu katman üzerinde yer alması ile birlikte buna bağlı iklim olayları da bu katman üzerinde gerçekleştirilir.
Daha fazla coğrafya ödevi için tıklayın!
Atmosfer ve özellikleri hakkında detaylı ve faydalı bir içerik hazırladım. Düşüncelerinizi yorumlarda paylaşabilir ya da tepki butonlarıyla değerlendirebilirsiniz!
