Devalüasyon, Paranın Pul Olması
Devalüasyon kavramını açıklamak için öncelikle bu kavramın etkisinden bahsetmek gerekmektedir. Bunun sebebi devalüasyon kavramının hem devletlerin uyguladığı bir para politikası hem de ekonomide yaşanan olumsuz bir durum olmasıdır. Ülkelerin ekonomik yapısını belirleyen temel unsurlardan bir tanesi de döviz kurudur. Döviz , ülke parasının değerinin belirlenmesinde önemli bir etkendir. Bunun sebebi dünyada etkisi giderek büyüyen uluslararası rekabet piyasasıdır.
Devletlerin temel sorumluluklarından birisi de ülkenin milli parasının değerini arttırmak ve uluslararası piyasalarda bu parayı rekabet içerisinde kullanmaktır. Ancak bu sorumluluğun yerine getirilebilmesi ve ülke içerisinde milli para istikrarının sağlanabilmesi için devletlerin doğru ve istikrarlı para politikaları uygulaması gerekmektedir.
Devalüasyon kavramının ekonomi literatüründe, akademik anlamda iki yolla incelendiğini söylemiştik. Bunlardan birisi ekonomiyi derinden etkileyen ve enflasyon, stagflasyon gibi yapısal etkilerdir. Diğeri ise devletlerin ülke içerisindeki para istikrarını sağlamak için uyguladıkları para politikası yöntemidir.
Devalüasyon kavramının iki farklı anlamını da ele alacak olursak;
Devalüasyon Neden Yapılır?
Öncelikle bir para politikası yönünden devalüasyon kavramını ele alalım. Devalüasyon genel olarak ülke içerisinde dolaşımı bulunan ithal mallar ve ihraç malların karşılaştırılması sonucunda karar verilen bir para politikasıdır. Enflasyonun artması sonucunda, alım gücünün azalması, döviz kurunun artması ve fiyat istikrarının düzensizleşmesi sonucunda devletler, döviz kurları üzerinde uyguladıkları para politikalarıyla, döviz kuru fiyatını arttırır ve böylece ithal malların fiyatını yükseltmiş olur.
Ülke içerisindeki hane halkı tercih ettiği ithal ürünlerin fiyatının artması halinde talebini düşürür ve bu doğrultuda daha ucuz olan ihraç mallarına yönelmiş olur. Böylece devlet ülke içerisindeki üretim arzı ve tüketim talebini aynı anda arttırmış olur. Ancak devalüasyon oldukça tehlikeli bir para politikasıdır. Bu sebeple bu para politikasının uygulanmasından önce tüketici endeksi, tüketici talepleri ve üretici arz kapasitesinin net bir şekilde araştırılması ve analiz edilmesi gerekmektedir.
Bir ülkenin ihracat seviyesi yüksek ancak yine de nüfusuna yetmiyorsa bu durumda devalüasyon politikasını uygulamak oldukça tehlikeli olacaktır. Para politikasının gerekliliklerinin karşılanmaması sonucunda, bir ülkede döviz kuru endeksi daha da fazla düzensizleşebilir ve ülke daha büyük enflasyon seviyelerine sürüklenebilmektedir.
Devalüasyon Neden Olur?
Bir ülkenin ekonomisinin temel yapı taşı olan döviz, milli para değeri, alım gücü, refah seviyesi vb. kavramların belli oranlarda düşmesi ve bunun sonucunda ülke ekonomisinin kriz durumu yaşamasına enflasyon denmektedir. Enflasyon değerleri yükselmiş ve ülkedeki alım gücü, fiyat istikrarı gibi kavramlar bozulmuşsa ve bunun üzerine döviz piyasasında istikrarsızlık ve dışa borçlanma durumu arttıysa bu ekonomide değer düşürümü durumunu ifade etmektedir.
Türkiye’de ki Devalüasyonlar
1.Devalüasyon:
Türk Parası ilk defa ilk kurulduğu tarih olan 1923 den 1940 yılına dek İngiliz Sterlin’ine karşısında değer kaybetti, Türk Parası İngiliz Sterlinine karşı kayıplar verirken 1940 yılına kadar ABD Dolarına karşı herhangi bir değer kaybı olmamış kur fiyatları sabit kalmıştır.
Bu tarihe kadar yeni kurulan bir ülke olmasına rağmen makul bir seviyede ilerleyen ekonomi bu tarihten sonra dış satımı ve dış kredi isteklerini gidermek için paranın değer düşürümü gündemine almış döviz satışlarında yüzde 48 oranında prim aplikasyona başlamış ve 1 dolar 1940’da 1.11 TŞ, 1945’de 1.31 TL Olmuştur
Türkiye 1945 sonrası 7 eylül 1946’da ilk paranın değer düşürümü Recep Peker hükümetinin yanlış ekonomik politikaları yüzünden ”7 Eylül Kararları” ile adlandırılan politikalarla Türk Parası yüzde 116 değerinde Devalüasyona uğramış VE ABD Dolarının fiyatı 2.83 liraya çıkmıştır.
2. Devalüasyon:
1958 yılında Adnan Menderes hükümetinin yaptığı ”İktisadi İstikrar Tedbirleri” sonrası gerçekleşen Devalüasyon da ise Türk Parası çok büyük bir değer kaybederek 2.83 TL den 9 TL’ ye yükselmiştir.
3. Devalüasyon:
Süleyman Demirel Hükümeti tarafından ”10 Ağustos 1970 kararları” sonrası Türk Lirası ABD Doları karşısında bir önceki paranın değer düşürümüne göre daha ağır şekilde değer kaybederek 9 TL den 15 TL ye çıkmıştır. 10 ağustos 1970 de alınan yanlış kararlar ve o dönem ki iç karışıklıklar yüzünden sonraki yıllar dada etkili olmuş, 1978 yılına kadar Türk Lirası ABD doları karşısında daha fazla değer kaybederek 19 TL’ye kadar çıkmıştır.
4. Devalüasyon:
Türkiye’de iktidara gelen hükümetler bilerek yada bilmeyerek ısrarla yanlış para politikasına devam ederek 4. paranın değer düşürümü dönemini başlatmıştır. 1980 yılında Kerhen Milliyetçi Cephe Hükûmeti tarafından gerçekleştirilen ”24 Ocak kararları” sonrası 1 ABD Doları 90 TL ye kadar yükselmiştir.
Aynı yıl Türk Silahlı Kuvvetleri tarafından iç karışıklıkları bastırmak için yapılan 12 Eylül 1980 darbesi sonrası Türk Lirası ABD Doları karşısında istikrarla değer kaybetmeye devam etmiş,1981 yılında 1 ABD Doları= 133 TL, 1982 yılında ise 1 ABD Doları=191 TL ‘ye yükselmiştir.
5.Devalüasyon:
1994 Dünya krizi sırasında iktidara gelen geçmiş hükümetlerin laciverti Başbakan Tansu Çiller 5 nisan kararları ile Türk parasını 5. defa devalüasyon uğratarak çok büyük bir değer kaybına sürüklemiştir.
6. Devalüasyon:
2001 Yılında gerçekleşen Devalüasyon ise Ecevit hükümetinin yanlış para politikaları yüzünden olmuş Türkiye büyük geçmiş yıllarda ki gibi krize sürüklenmiştir. 2001 yılında iktidara gelen Ecevit hükümeti de önceki hükümetler gibi zayıf ülkelerin kronik hastalığı olan ”Devalüasyon” u ülkeye bulaştırmış Türk Parasını değer kaybına uğratmıştır.
7. Devalüasyon:
Bu Devalüasyonunda nedeni gene iktidara gelen hükümetin suçudur, fakat 7. Devalüasyonu yapan hükümet geçmiş hükümetlerden farklı olarak suçunu kabul etmiyor. Bunu eleştirmemizi bırakın dile getirmeyi bile suç olarak görüyor ve bunu yazan anlatan herkesi hapse atıyor bu yüzden maalesef Türkiye’ deki 7. ve son Devalüasyonu anlatamayacağım…
Aslında ekonomi biraz da beklentiyle alakalıdır bir ülke de farklı nedenler den dolayı sürekli kriz varsa doğal olarak geleceğe dair beklenti kötü olacağından Devalüasyon’ da kaçınılmaz oluyor.
Devalüasyon Nedir sorusuna kısa ve öz bir şekilde cevap vermeye çalıştım umarım faydalı bir makale olmuştur. Bu makale için aşağıda yorum yazarak görüşlerinizi belirtmeyi unutmayın.
